Eksik Dominans ve Kodominans Nedir?
Eksik dominans ve kodominans, klasik Mendel dominansının iki istisnasıdır; her iki durumda da alellerden biri diğerini tamamen maskelemez. Bazı özelliklerin neden katı baskın/çekinik örüntüsü yerine karışarak ya da yan yana görünerek ortaya çıktığını açıklarlar.
Eksik dominans, karışık bir ara fenotip oluşturur (örn. kırmızı × beyaz → pembe); kodominans ise her iki alelin fenotipte tam ve ayrı ayrı görünmesini sağlar (örn. AB kan grubu).
- •Heterozigot, karışık ve ara bir fenotip gösterir
- •Örnek: kırmızı (RR) × beyaz (rr) aslanağzı çiçeği → pembe (Rr)
- •Hiçbir alel tam baskın değildir
- •F2'de fenotip oranı: 1:2:1 (genotip oranıyla aynı)
- •Heterozigot her iki fenotipi de tam ve aynı anda gösterir
- •Örnek: AB kan grubu hem A hem B antijenini gösterir
- •Her iki alel de eşit derecede ifade edilir, karışmaz
- •Klasik örnek: insan ABO kan grubu (IA ve IB kodominant)
Adım adım çözümlü örnekler
Kırmızı çiçekli bir aslanağzı (RR), beyaz çiçekli biriyle (rr) çaprazlanıyor. Bu özellik eksik dominans gösteriyor. F1 yavruların rengi nedir?
Eksik dominans iki fenotipi karıştırır RR × rr → tüm yavrular Rr Rr fenotipi = pembe (kırmızı ve beyaz arası ara renk)
İki pembe aslanağzı (Rr × Rr) çaprazlanıyor. Yavrularda beklenen fenotip oranı nedir?
Genotipler: 1 RR : 2 Rr : 1 rr Eksik dominansta fenotip doğrudan genotipi izler Fenotip oranı = 1 kırmızı : 2 pembe : 1 beyaz
IAIB genotipli bir kişinin ebeveynleri A (IAIA) ve B (IBIB) kan grubuna sahiptir. Bu kişinin kan grubu nedir, neden?
IA ve IB kodominanttır — hiçbiri diğerini maskelemez Hem A hem B antijeni kırmızı kan hücrelerinde ifade edilir Kan grubu = AB
Bilgi kartları
Mini test
S1.Kırmızı (RR) ve beyaz (rr) aslanağzı çaprazlanınca pembe (Rr) yavrular oluşuyor. Bu neye örnektir?
S2.Hem A hem B antijeninin ifade edildiği AB kan grubu neye örnektir?
S3.Eksik dominansta Rr × Rr çaprazlamasında beklenen fenotip oranı nedir?
S4.Kodominansı eksik dominanstan ayıran nedir?
“Eksik Dominans ve Kodominans Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Pembe aslanağzını kodominans örneği sanmak. — Doğrusu: Pembe bir karışımdır, dolayısıyla eksik dominanstır — kodominans olsaydı kırmızı ve beyaz lekeler ya da çizgiler birlikte, karışmadan görünürdü.
AB kan grubunu A ve B'nin karışımı sanmak. — Doğrusu: AB kan grubu hem A hem B antijenini tam ve ayrı ayrı ifade eder — bu bir karışım değil, kodominanstır.
Eksik dominansın da 3:1 fenotip oranı vereceğini sanmak. — Doğrusu: Heterozigotların kendine özgü bir fenotipi olduğundan, eksik dominans genotip oranıyla eşleşen 1:2:1 fenotip oranı verir.
Eksik dominansta bir alelin hâlâ 'baskın' olduğunu düşünmek. — Doğrusu: Eksik dominansta hiçbir alel baskın değildir — her ikisi de karışık fenotipe kısmen katkıda bulunur.
Sıkça sorulan sorular
Eksik dominans nedir?
Heterozigotun, kırmızı ve beyaz ebeveynlerden pembe çiçekler gibi karışık bir ara fenotip gösterdiği bir kalıtım biçimidir.
Kodominans nedir?
Heterozigotun her iki alelin özelliğini AB kan grubu gibi tam ve ayrı ayrı gösterdiği bir kalıtım biçimidir.
Eksik dominans ve kodominansa örnekler nelerdir?
Aslanağzı çiçek rengi (eksik dominans) ve insan ABO kan grubu (kodominans) klasik örneklerdir.
Eksik dominans ile kodominans nasıl ayırt edilir?
Heterozigot fenotip bir karışımsa (pembe gibi) eksik dominanstır; her iki ebeveyn özelliği tam ve ayrı görünüyorsa (AB gibi) kodominanstır.