Bitki Terlemesi (Transpirasyon) Nedir?
Terleme, bitkinin yapraklarından, çoğunlukla stoma adı verilen küçük gözeneklerden su buharı kaybetmesidir. Köklerden yapraklara kesintisiz su ve mineral akışını, sadece buharlaşma gücüyle sağlar.
Terleme, bitkinin toprak üstü kısımlarından, esas olarak açık stomalardan gerçekleşen su buharlaşmasıdır. Kohezyon-gerilim mekanizmasıyla suyu ksilemden yukarı çeker, bitkiyi soğutur ve yan etki olarak çözünmüş mineralleri taşır.
- 1↓Kökten su alımıKök tüyleri, topraktan suyu ve çözünmüş mineralleri osmoz yoluyla emer.
- 2↓Ksilem taşınımıSu, dar ksilem borularından, kohezyon (su-su) ve adezyon (su-boru çeperi) kuvvetleriyle yukarı çekilir.
- 3↓Yaprak mezofilinde buharlaşmaSu, yaprak içindeki süngerimsi mezofil hücrelerine ulaşır ve iç hava boşluklarına buharlaşır.
- 4↓Stoma yoluyla difüzyonSu buharı, genellikle yaprağın alt yüzeyindeki küçük gözenekler olan açık stomalardan dışarı difüzlenir.
- 5Atmosfere salınımSu buharı atmosfere çıkar; oluşan gerilim köklerden daha fazla suyu yukarı çekmeye devam eder.
Adım adım çözümlü örnekler
Sıcak, rüzgarlı ve düşük nemli bir ortamdaki bitkinin, serin, durgun ve nemli bir ortamdakinden neden daha hızlı terlediğini açıklayın.
Isı, su moleküllerinin kinetik enerjisini artırarak mezofil hücrelerinden buharlaşmayı hızlandırır. Rüzgar, stomaların yakınındaki nemli havayı uzaklaştırarak difüzyon için derişim farkını dik tutar. Düşük ortam nemi, yaprak içindeki nemli hava ile dışarıdaki kuru hava arasındaki farkı büyütür; bu yüzden su buharı daha hızlı dışarı difüzlenir.
Bir bahçıvan, toprak nemli olmasına rağmen sıcak bir öğleden sonra bitkinin solduğunu fark ediyor. Bunu terleme ile açıklayın.
Sıcak öğleden sonra, yapraklardan terleme belirgin şekilde hızlanır. Stomalar yoluyla su kaybı, köklerin emebileceği ve ksilemin taşıyabileceği hızı aşarsa, yaprak hücreleri turgor basıncını kaybeder. Bitki geçici olarak solar; su alımı yetişene kadar sürer, genellikle sıcaklık düştükçe akşama doğru toparlanır.
Çoğu bitkinin yapraklarının üst yüzeyinden çok alt yüzeyinde (alt epidermis) neden daha fazla stoma bulunur?
Üst yüzey doğrudan güneş ışığına maruz kalır ve daha sıcaktır, bu yüzden orada daha az stoma aşırı su kaybını azaltır. Alt yüzey daha serin ve gölgelidir; daha az buharlaşma stresiyle fotosentez için gaz alışverişine (CO2 içeri, O2/su buharı dışarı) izin verir. Bu düzenleme, bitkinin CO2 ihtiyacı ile su tasarrufu ihtiyacını dengeler.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Su buharının çoğu yapraktan hangi yapılar aracılığıyla çıkar?
S2.Suyu dar ksilem boruları boyunca yukarı çeken kuvvet nedir?
S3.Hangi koşul bir bitkinin terleme hızını en çok artırır?
S4.Terlemenin su taşımanın dışında bir faydası nedir?
“Bitki Terlemesi (Transpirasyon) Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Bitkiler suyu kalp gibi aktif olarak pompalar. — Doğrusu: Pompa yoktur — su, yaprak yüzeyindeki buharlaşmanın yarattığı kohezyon-gerilim ile pasif olarak çekilir.
Terleme sadece su israfıdır, faydası yoktur. — Doğrusu: Terleme aynı zamanda bitkiyi soğutur ve köklerden çözünmüş minerallerin taşınmasını sağlar.
Stomalar her zaman açıktır. — Doğrusu: Stomalar, gaz alışverişi ve su kaybını dengelemek için ışık, su durumu ve CO2 seviyesine göre açılıp kapanır.
Solma her zaman bitkinin öldüğü anlamına gelir. — Doğrusu: Sıcak günde hafif solma genellikle geçicidir — terleme yavaşlayıp kökler suya yetişince bitki toparlanır.
Sıkça sorulan sorular
Bitki terlemesi (transpirasyon) nedir?
Bitkinin, esas olarak yapraklarındaki stomalar yoluyla su buharı kaybetmesidir; köklerden yapraklara su hareketini sağlar.
Bitki terlemesi formülü var mı?
Tek bir sabit formül yoktur; ancak terleme hızının sıcaklık, nem, rüzgar ve ışığa bağlı olduğu, kohezyon-gerilim mekanizmasıyla anlaşılır.
Bitki terlemesi örnekleri nelerdir?
Sıcak bir günde solan bir saksı bitkisi, çim uçlarındaki çiy benzeri damlacıklar (gutasyon, ilişkili bir süreç) ve seralardaki nemli hava terlemeyle ilişkilidir.
Bitki terlemesi nasıl incelenir veya ölçülür?
Terleme genellikle bir potometre ile ölçülür; bu araç, kesilmiş bir sürgünün su alımını yapraklardan su kaybının bir göstergesi olarak izler.




