İlişkisel Cümleler nedir?
İlişkisel cümle, bir cümlede isim veya isim tamlamasını tanımlamaya veya hakkında bilgi vermeye yarayan bağlı bir cümledir. İki ana tür vardır: belirleyici (restrictive), isminin anlamına zorunlu olan; belirtici olmayan (non-restrictive), ek bilgi veren. Belirleyici cümleler virgülsüz, belirtici olmayan virgüllüdür.
İlişkisel cümle, bir ismi tanımlayan veya o ismini anlatmaya yarayan cümledir. Belirleyici ('Okuduğum kitap') zorunlu bilgi verir ve virgülsüz; belirtici olmayan ('Kitabım, kırmızı olan,') ek bilgi ve virgüllüdür.
- •Okuduğum kitap çok iyiydi.
- •Spor yapan insanlar daha uzun yaşarlar.
- •Raporu geç teslim eden öğrenci özür diledi.
- •Kitabım, dün aldığım, çok iyiydi.
- •Kardeşim, doktor olan, Londrada yaşıyor.
- •Eiffel Kulesi, Paris'te olan, ünlüdür.
Adım adım çözümlü örnekler
İlişkisel cümleyi ve türünü belirleyin: 'Raporu sunan çalışan terfi aldı.'
İlişkisel cümle: 'raporu sunan'. Türü: BELİRLEYİCİ — hangi çalışan? Raporu sunan. Virgülsüz. Bu cümle olmadan, 'çalışan terfi aldı' tamamlanmamış — hangi çalışan belli değil.
İlişkisel cümleyi ve türünü belirleyin: 'Kız kardeşim, Paris'te yaşayan, avukattır.'
İlişkisel cümle: 'Paris'te yaşayan'. Türü: BELİRTİCİ OLMAYAN — virgüllüler. Kız kardeşim zaten belli; ek bilgi. 'Kız kardeşim avukattır.' — cümle tamamlanmış, ek bilgi artıya.
İlişkisel cümleyi ve türünü belirleyin: 'Geçen yaz ziyaret ettiğimiz şehir çok güzeldi.'
İlişkisel cümle: 'geçen yaz ziyaret ettiğimiz'. Türü: BELİRLEYİCİ — hangi şehir? Ziyaret ettiklerimiz. Virgülsüz. Zorunlu — şehiri tanımlamak için gerekli.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Aşağıdakilerden hangisinde belirleyici ilişkisel cümle vardır?
S2.Aşağıdakilerden hangisinde belirtici olmayan ilişkisel cümle vardır?
S3.Belirtici olmayan cümledeki virgüllerin anlamı nedir?
S4.Neden belirleyici cümlede virgül konmaz?
“İlişkisel Cümleler nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Belirtici olmayan cümleye virgül koymamak: 'Kardeşim doktor olan çalışıyor.' — Doğrusu: Virgüllü: 'Kardeşim, doktor olan, çalışıyor.' (Ek bilgi.)
Belirleyici cümleye virgül koymak: 'Adam, raporu sunan, terfi aldı.' — Doğrusu: Virgülsüz: 'Raporu sunan adam terfi aldı.' (Zorunlu tanım.)
Her cümleyi ilişkisel sanmak: 'Çok çalışan insanlar başarılı olurlar.' vs 'İnsanlar, çok çalışan, başarılı olurlar.' — Doğrusu: Birincisi normal; cümlenin anlamını değiştiren bağlı yapılar ilişkisel değil, sıfat tamlaması.
'Ki' bağlacı her zaman ilişkisel cümle başlatır. — Doğrusu: 'Ki' bağlacı ve ilişkisel cümle farkı var. 'Kitap, okuduğum' (ilişkisel); 'Kitap vardır ki çok iyidir' (bağlama).
Sıkça sorulan sorular
İlişkisel cümle nedir?
Bir ismi tanımlamaya veya o ismini anlatmaya yarayan cümledir. Başlıca iki türü: belirleyici (zorunlu, virgülsüz) ve belirtici olmayan (opsiyonel, virgüllü).
Belirleyici vs belirtici olmayan — virgüllerle fark nedir?
Belirleyici (virgülsüz): ismi tanımlamak zorunlu. 'Okuduğum kitap' — hangi kitap? Belirtici olmayan (virgüllü): ek bilgi. 'Kitabım, sarı olan' — kitabım zaten belli.
'Olan' yapısı belirleyici midir?
'Olan' her ikisinde olabilir: Belirleyici — 'Yazı yazan kişi'; Belirtici olmayan — 'Kardeşim, avukat olan'.
Belirtici olmayan cümleyi çıkarırsan ne olur?
Cümle yine tamamlanır ve anlamını korutur. Örn: 'Arkadaşım, doktor olan, çalışıyor' → 'Arkadaşım çalışıyor.'