Mali Türev Ürünler Nedir?
Mali türev ürünler, değeri başka bir finansal varlığın (dayanak varlık) performansına bağlı olan sözleşmelerdir. Bu dayanak varlıklar hisse senedi, tahvil, emtia, döviz kuru veya faiz oranı gibi çeşitli varlıklar olabilir.
Mali türev ürünler, belirli bir dayanak varlığın gelecekteki fiyat hareketlerine dayalı olarak alınıp satılan finansal sözleşmelerdir. Temel amaçları riskten korunma (hedging) veya spekülasyon yoluyla kar elde etmektir.
Adım adım çözümlü örnekler
Vadeli İşlem Sözleşmesi (Forward Contract) Nedir?
İki taraf arasında, belirli bir varlığı, belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş bir fiyattan alma veya satma taahhüdünü içeren sözleşmedir. Örneğin, bir çiftçi gelecekteki buğday fiyatını sabitlemek için vadeli satış sözleşmesi yapabilir.
Opsiyon Sözleşmesi (Option Contract) Nedir?
Alıcıya, belirli bir varlığı, belirli bir tarihe kadar veya o tarihte, önceden belirlenmiş bir fiyattan (kullanım fiyatı) alma (call option) veya satma (put option) hakkı veren, ancak yükümlülük getirmeyen sözleşmedir. Alıcı bu hak için satıcıya bir prim öder.
Swap Sözleşmesi (Swap Agreement) Nedir?
İki tarafın, belirli bir süre boyunca, önceden belirlenmiş kurallara göre, farklı nakit akışlarını (örneğin, sabit faiz ile değişken faiz ödemelerini) birbirleriyle değiştirmeyi kabul ettiği sözleşmedir. Faiz swapları yaygın bir örnektir.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Aşağıdakilerden hangisi bir mali türev ürünü DEĞİLDİR?
S2.Bir çiftçinin gelecekteki buğday fiyatını sabitlemek için yapacağı sözleşme türü nedir?
S3.Opsiyon sözleşmesinde alıcının ödediği ücrete ne denir?
Sık yapılan hatalar
Türev ürünler sadece spekülasyon amaçlıdır. — Doğrusu: Türev ürünler hem riskten korunma (hedging) hem de spekülasyon amaçlı kullanılabilir.
Opsiyon sözleşmesinde alıcının hem alma hem de satma yükümlülüğü vardır. — Doğrusu: Opsiyon sözleşmesinde alıcının sadece alma (call) veya satma (put) hakkı vardır, yükümlülüğü yoktur. Satıcının ise yükümlülüğü vardır.
Sıkça sorulan sorular
Mali türev ürünler kimler tarafından kullanılır?
Kurumsal yatırımcılar, finansal kuruluşlar, şirketler ve bireysel yatırımcılar risk yönetimi, yatırım veya arbitraj amacıyla kullanabilir.
Türev ürünlerin borsada işlem görenleri ile tezgah üstü (OTC) piyasada işlem görenleri arasındaki fark nedir?
Borsada işlem gören türevler standartlaştırılmış, takas odası garantili ve daha şeffaftır. Tezgah üstü piyasada işlem görenler ise taraflarca özelleştirilebilir ancak kredi riski daha yüksektir.
Mali türev ürünlerin riskleri nelerdir?
En önemli riskler piyasa riski (dayanak varlığın fiyatının aleyhte değişmesi), kredi riski (karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirememe riski) ve likidite riskidir (ürünü istenilen fiyattan alıp satamama riski).