Dişli Oranı Nedir?
Dişliler, miller arasında dönme hareketini ve torku aktarır; dişli oranı, güç bir dişliden diğerine geçerken hız ve torkun nasıl değiştiğini gösteren temel sayıdır. Araç şanzımanlarının, bisiklet vitesinin ve saat mekanizmalarının arkasındaki mantık budur.
Dişli oranı GR = N₂/N₁'dir; yani tahrik edilen dişlinin diş sayısının, tahrik eden (sürücü) dişlinin diş sayısına bölünmesidir. Oran 1'den büyükse hız düşer ve tork artar; 1'den küçükse hız artar ve tork azalır.
- 1↓Giriş mili sürücü dişliyi döndürürMotor veya pedal gücü sürücü dişliyi ω_giriş hızında döndürür.
- 2↓Dişler kavrayarak hareketi aktarırSürücü dişlinin her dişi, tahrik edilen dişlinin bir dişini iter.
- 3↓Tahrik edilen dişli yeni bir hızda dönerHız, N₂/N₁ diş oranıyla ters orantılı ölçeklenir.
- 4Tork, hızla ters yönde değişirHız düşerse tork yaklaşık aynı oranda artar.
Kendin dene: interaktif hesaplayıcı
Adım adım çözümlü örnekler
Sürücü dişlinin 20 dişi 1200 devir/dakika (rpm) hızla dönüyor, tahrik edilen dişlide 60 diş var. Çıkış hızını bulun.
GR = N₂/N₁ = 60/20 = 3 ω_çıkış = ω_giriş/GR = 1200/3 = 400 rpm
Bir bisikletin pedal dişlisinde (sürücü) 44 diş, arka pinyonda (tahrik edilen) 11 diş var. Dişli oranını ve hıza etkisini bulun.
GR = N₂/N₁ = 11/44 = 0,25 ω_çıkış = ω_giriş/GR = ω_giriş × 4 → arka teker, pedal hızının 4 katı döner
Bir dişli takımının 5:1 oranında hız düşürmesi isteniyor; sürücü dişlide 12 diş var. Tahrik edilen dişlide kaç diş olmalı?
GR = N₂/N₁ = 5 N₂ = 5 × N₁ = 5 × 12 = 60 diş
Bilgi kartları
Mini test
S1.Sürücü dişlide 15 diş, tahrik edilen dişlide 45 diş varsa dişli oranı nedir?
S2.1'den büyük bir dişli oranı, çıkış dişlisinin...
S3.Bir bisiklette aynı pedal dişlisiyle daha küçük (az dişli) bir arka pinyona geçmek...
S4.Kavraşan iki dış dişli her zaman...
“Dişli Oranı Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Dişli oranının her zaman hızı artırdığını sanmak. — Doğrusu: Oran 1'den büyükse (tahrik edilen diş sayısı fazlaysa) hız düşer, tork artar; 1'den küçükse tam tersi olur.
Hangi dişlinin sürücü, hangisinin tahrik edilen olduğunu karıştırmak. — Doğrusu: Sürücü dişli güç kaynağına bağlıdır; tahrik edilen dişli onun tarafından döndürülür.
Tork ve hızın ters orantılı değiştiğini göz ardı etmek. — Doğrusu: İdeal durumda güç korunur: hız düşerken tork, sürtünme kayıpları hariç aynı oranda artar.
Dişli oranının doğrudan dişli çapına bağlı olduğunu, diş sayısına değil sanmak. — Doğrusu: Aynı modüldeki dişlilerde diş sayısı yarıçapla orantılıdır, ancak oran çapa değil diş sayısına göre tanımlanır.
Sıkça sorulan sorular
Dişli oranı formülü nedir?
GR = N₂/N₁, yani tahrik edilen dişlinin diş sayısının sürücü dişlinin diş sayısına bölünmesidir.
Dişli oranı devirden (rpm) nasıl hesaplanır?
GR = ω_giriş/ω_çıkış — giriş hızının çıkış hızına bölünmesi, ideal kavraşan dişlilerde diş oranına eşittir.
Gerçek makinelerde dişli oranı örnekleri nelerdir?
Bir aracın birinci vitesi (tork için ~3:1-4:1), bisikletin yüksek vitesi (hız için 1:1'in altı) ve saniyeyi saate indirgeyen saat dişli takımı.
4:1 dişli oranı ne anlama gelir?
Tahrik edilen dişlinin diş sayısı sürücünün 4 katıdır; bu yüzden 4 kat daha yavaş döner ama yaklaşık 4 kat daha fazla tork üretir.