Varoluşçuluk Nedir?
Varoluşçuluk, bireylerin önceden belirlenmiş bir amaca sahip olmak yerine özgür seçimler yoluyla kendi anlam ve özlerini yarattığını savunan bir felsefi akımdır. 19-20. yüzyıl Avrupa'sında güçlü şekilde ortaya çıktı.
Varoluşçuluk, varoluşun özden önce geldiğini savunan felsefedir; insanlar önce varlığa fırlatılır ve kendi anlamlarını, değerlerini ve kimliklerini eylemle özgürce tanımlamak zorundadır.
- •Bir şeyin amacı/doğası var olmadan önce sabittir
- •Örnek: bir bıçak yapılmadan önce kesmek için tasarlanmıştır
- •Anlam dışarıdan verilir (Tanrı, doğa, tasarım)
- •Klasik/dinî geleneklerle ilişkilendirilir
- •Önce varoluş gelir; öz daha sonra yaratılır
- •İnsanlar sabit bir doğa olmadan dünyaya 'fırlatılır'
- •Anlam özgür seçim ve eylem yoluyla yaratılır
- •Sartre, Kierkegaard, Camus, de Beauvoir ile ilişkilendirilir
Adım adım çözümlü örnekler
Sartre 'varoluş özden önce gelir' der. Bu, bir insan için, kağıt bıçağı gibi üretilmiş bir nesneye kıyasla ne anlama gelir?
Bir kağıt bıçağı üretilmeden (varoluş) önce bir amaçla (öz) tasarlanır — işlevi önce gelir. Sartre, insanların böyle bir plana sahip olmadığını savunur: biz önce, önceden belirlenmiş bir doğa veya amaç olmadan varoluruz. Bu yüzden her insan, var olduktan sonra yaptığı seçimler ve eylemler yoluyla kendi özünü — kim olduğunu — tanımlamak zorundadır.
Bir kişi tamamen toplumsal beklentilere uyar, kendi seçimlerini hiç sorgulamaz ve sonra hayatının gerçekten 'kendisine ait' olmadığını hisseder. Hangi varoluşçu kavram bunu açıklar?
Varoluşçular buna 'kötü niyet' (Sartre) ya da otantik-olmama der — rollerin, normların veya bahanelerin arkasına saklanarak kendi özgürlüğünü inkâr etmek. Sadece sürüyü takip ederek kişi, özgür seçimin kaygısından kaçınır ama aynı zamanda kendi hayatını gerçekten yazma fırsatından da kaçınır. Otantik varoluş, dışarıdan bir gerekçe olmasa bile kişinin kendi seçimlerini bilinçli olarak sahiplenmesini ve bunların sorumluluğunu almasını gerektirir.
Camus, hayatı 'absürd' olarak tanımlar — anlam arayan insanlarla hiçbir anlam sunmayan bir evren arasındaki çatışma. Sisifos mitini kullanarak buna nasıl yanıt vermemiz gerektiğini söyler?
Sisifos, bir kayayı sonsuza dek yokuş yukarı itmeye mahkûm edilmiştir, kaya her seferinde yuvarlanıp geri gelir — anlamsız, tekrarlayan bir varoluşun simgesidir. Camus, ne sahte umuda (dinî yanıtlar) kaçmamız ne de vazgeçmemiz (intihar) gerektiğini, bunun yerine absürdü kabul etmemiz gerektiğini savunur. 'İnsan Sisifos'u mutlu hayal etmelidir' sonucuna varır — anlamı dışsal, sabit bir amaçta değil, mücadelenin ve seçimin kendisinde bulmak.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Sartre'ın 'varoluş özden önce gelir' sözü ne anlama gelir?
S2.Varoluşçulukta 'kötü niyet' neyi ifade eder?
S3.'Sisifos miti' ve absürd hakkında kim yazdı?
S4.Varoluşçuluk en çok neyle ilgilenir?
“Varoluşçuluk Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Varoluşçuluk hayatın hiçbir anlamı olmadığını söyler. — Doğrusu: Hayatın önceden verilmiş bir anlamı olmadığını, ama bireylerin kendi anlamlarını özgürce yaratabileceğini söyler.
Varoluşçuluk sadece üzüntü veya nihilizmle ilgilidir. — Doğrusu: Kaygı ve absürd başlangıç noktalarıdır, ama akım sorumluluk almayı ve otantik hareket etmeyi vurgular.
Varoluşçular insanların sabit bir doğası olduğuna inanır. — Doğrusu: İnsanların sabit bir doğası olmadığını savunurlar — 'varoluş özden önce gelir', kendimizi seçimlerle tanımladığımız anlamına gelir.
Kötü niyet sadece başkasına yalan söylemek demektir. — Doğrusu: Kötü niyet kendini kandırmaktır — başka birini aldatmak değil, kendi özgürlüğünü inkâr etmektir.
Sıkça sorulan sorular
Varoluşçuluk nedir?
Bireylerin önce, sabit bir amaç olmadan var olduğunu ve kendi anlamlarını özgür seçimlerle yarattığını savunan bir felsefedir.
Varoluşçuluğun temel fikri (ya da 'formülü') nedir?
'Varoluş özden önce gelir' — Sartre'ın, insanların önceden belirlenmiş bir doğa yerine eylemle kendilerini tanımladığı özeti.
Varoluşçu düşünürlere örnekler nelerdir?
Jean-Paul Sartre, Søren Kierkegaard, Albert Camus, Friedrich Nietzsche ve Simone de Beauvoir.
Varoluşçuluk günümüzde neden önemlidir?
Otantiklik, kişisel sorumluluk ve seküler, belirsiz bir dünyada anlam bulma konusundaki modern fikirleri şekillendirir.




