Kıyas Nedir?
Mantıkta kıyas, iki veya daha fazla önermeden (hükümlerden) yeni bir öncülün zorunlu olarak çıktığı bir akıl yürütme biçimidir. Bu, bilinenlerden bilinmeyenlere ulaşmamızı sağlayan temel bir mantık aracıdır.
Kıyas, mantıkta, iki öncülden (önermeden) hareketle zorunlu olarak bir sonuç (yeni önerme) çıkarma işlemidir.
Adım adım çözümlü örnekler
Verilen önermelerden bir kıyas oluşturun: Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır.
1. Öncül 1: Bütün insanlar ölümlüdür. 2. Öncül 2: Sokrates bir insandır. 3. Sonuç: O halde Sokrates ölümlüdür.
Bir olumlama ve bir olumsuzlama önermesiyle kıyas yapın: Bazı öğrenciler başarılıdır. Ali bir öğrencidir.
1. Öncül 1: Bazı öğrenciler başarılıdır. 2. Öncül 2: Ali bir öğrencidir. 3. Sonuç: O halde Ali başarılı olabilir. (Bu kıyas kesin sonuç vermez, olasılık belirtir.)
İki olumsuz önermeden kıyas yapmaya çalışın: Hiçbir kuş memeli değildir. Kedi bir memelidir.
1. Öncül 1: Hiçbir kuş memeli değildir. 2. Öncül 2: Kedi bir memelidir. 3. Sonuç: Bu iki öncülden geçerli bir sonuç çıkarılamaz. Çünkü öncüllerin yapısı gereği zorunlu bir bağ kurulamaz.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Aşağıdakilerden hangisi kıyasın temel bir özelliği değildir?
S2.Bütün meyveler lezzetlidir. Elma bir meyvedir. Bu kıyasın sonucu nedir?
S3.Aşağıdakilerden hangisi 'eksik terimli kıyas' (enthymeme) için söylenebilir?
Sık yapılan hatalar
İki olumsuz öncülden mantıklı bir sonuç çıkar. — Doğrusu: İki olumsuz öncülden geçerli bir sonuç çıkarılamaz.
Öncüllerden biri yanlışsa, sonuç kesinlikle yanlıştır. — Doğrusu: Öncüllerden biri yanlış olsa bile, mantıksal yapı doğruysa sonuç doğru olabilir (ancak bu, kıyasın geçerliliğini değil, öncüllerin doğruluğunu etkiler).
Sıkça sorulan sorular
Kıyasın mantıktaki yeri nedir?
Kıyas, tümdengelimsel akıl yürütmenin en temel biçimlerinden biridir ve önermeler arasındaki zorunlu ilişkileri ortaya koyarak doğru bilgiye ulaşmayı hedefler.
Her kıyas geçerli midir?
Hayır, kıyasların mantıksal geçerliliği, öncüllerin yapısına ve aralarındaki ilişkiye bağlıdır. Öncüller doğru olsa bile, mantıksal bir hata varsa sonuç yanlış olabilir.
Kıyas sadece felsefede mi kullanılır?
Hayır, kıyas mantığın temel bir konusu olup, felsefe dışında matematik, hukuk, dilbilim ve günlük düşünme süreçlerinde de kullanılır.