İştirak ve İş Ortaklıklarında Özkaynak Yöntemi Nedir?
İştirak, yatırımcının önemli etkiye sahip olduğu (genellikle %20-%50 sahiplik) işletmedir; iş ortaklığı ise müşterek kontrolün bulunduğu yapıdır. Her ikisi de IAS 28 uyarınca özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilir.
Özkaynak yönteminde yatırım başlangıçta maliyet bedeliyle kaydedilir, sonrasında yatırımcının iştirakin kâr/zararındaki payı kadar artırılır veya azaltılır ve alınan temettüler düşülür.
- •Yatırım, finansal durum tablosunda tek kalem olarak gösterilir
- •Kâr/zarar payı, gelir tablosunda tek kalem olarak gösterilir
- •Varlık/borçlar satır satır konsolide edilmez
- •İştirakler ve çoğu iş ortaklığı için kullanılır
- •Varlık ve borçlar satır satır birleştirilir
- •Gelir ve giderlerin %100'ü birleştirilir
- •Sahip olunmayan kısım için azınlık payı tanınır
- •Ana ortaklığın kontrolü olduğunda (genellikle >%50) kullanılır
Kendin dene: interaktif hesaplayıcı
Adım adım çözümlü örnekler
Yatırımcı, İştirak A.Ş.'nin %30'unu 150.000 $'a satın alıyor. İştirakin dönem net kârı 60.000 $, temettü dağıtılmıyor. Yatırımın defter değeri nedir?
DD = M + (p × NK) − T DD = 150.000 + (%30 × 60.000) − 0 = 150.000 + 18.000 = 168.000 $
Yatırımcı bir iş ortaklığının %25'ine sahip, maliyet 400.000 $. İş ortaklığı 120.000 $ net kâr açıklıyor ve toplam 80.000 $ temettü dağıtıyor.
DD = 400.000 + (%25 × 120.000) − (%25 × 80.000) DD = 400.000 + 30.000 − 20.000 = 410.000 $
Yatırımcı iştirakin %40'ına sahip, maliyet 250.000 $. İştirak dönemde 50.000 $ net zarar ediyor, temettü dağıtmıyor.
DD = 250.000 + (%40 × (−50.000)) − 0 DD = 250.000 − 20.000 = 230.000 $
Bilgi kartları
Mini test
S1.Genellikle hangi sahiplik oranı önemli etkiyi gösterir?
S2.Yatırımcı iştirakin %20'sine sahip, maliyet 100.000 $. İştirakin net kârı 40.000 $, temettü yok. Defter değeri nedir?
S3.Özkaynak yönteminde alınan temettüler:
S4.İştirak ve iş ortaklıklarında özkaynak muhasebesini hangi standart düzenler?
“İştirak ve İş Ortaklıklarında Özkaynak Yöntemi Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
İştirakten alınan temettüyü gelir olarak kaydetmek. — Doğrusu: Özkaynak yönteminde temettü, yatırımın defter değerini azaltır; gelir tablosuna gelir olarak yansımaz.
%20 sahipliğin her zaman iştirak anlamına geldiğini varsaymak. — Doğrusu: Önemli etki; yönetim kurulu temsili, politika katılımı gibi somut göstergelerle değerlendirilir, sadece sahiplik oranıyla değil.
Bir iştirakin varlık ve borçlarını tam konsolide etmek. — Doğrusu: İştirakler, bağlı ortaklıklardaki gibi satır satır konsolidasyon yerine tek kalem özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilir.
İştirakin zararındaki payı göz ardı etmek. — Doğrusu: Zararlar da kârlar gibi defter değerini etkiler, sıfıra kadar azaltabilir.
Sıkça sorulan sorular
İştirak ve iş ortaklıklarında özkaynak yöntemi nedir?
Yatırımın maliyet bedeliyle başlayıp iştirakin kâr/zarar payı ve alınan temettülerle düzeltildiği IAS 28 muhasebe yöntemidir.
Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların formülü nedir?
Defter değeri = Maliyet + (Sahiplik oranı × Net kâr/zarar) − Alınan temettü.
Bir iştirakin defter değeri adım adım nasıl hesaplanır?
Maliyete, sahiplik oranı ile iştirakin net kârının çarpımı eklenir, alınan temettü düşülür; yukarıdaki örneklerde gösterilmiştir.
İştirak ile bağlı ortaklık arasındaki fark nedir?
İştirakte yatırımcının önemli etkisi vardır ama kontrolü yoktur (özkaynak yöntemi); bağlı ortaklıkta kontrol vardır (tam konsolidasyon).