Moleküler şekli ne belirler?
Moleküler geometri, bir moleküldeki atomların 3D uzaysal düzenlemesidir. VSEPR (Valans Kabuğu Elektron Çifti İtme) teorisi, elektron domenler arasındaki itmeye dayalı şekilleri öngörür.
Elektron domenler—bağlama çiftleri ve yalnız çiftler—birbirini iter, atomları spesifik 3D şekillere konumlandırır: doğrusal, trigonal düzlemsel, tetrahedral, trigonal bipiramidal veya oktahedral.
- •2 elektron domeni
- •0 yalnız çifti
- •Örnek: CO₂, HCN
- •180° bağ açısı
- •4 elektron domeni
- •0 yalnız çifti
- •Örnek: CH₄, CCl₄
- •109.5° bağ açıları
Adım adım çözümlü örnekler
Metan (CH₄), karbon atomunun 4 hidrojen ile bağlandığı ve karbonda yalnız çifti olmayan bir yapıdır. Moleküler geometrisi nedir?
Elektron domenlerini say: 4 C-H bağı = 4 elektron domeni Merkez atomda yalnız çiftleri say: 0 4 domen, 0 yalnız çifti → tetrahedral geometri
Su (H₂O), oksijen atomunun 2 hidrojen ile bağlandığı ve 2 yalnız çifti olan bir yapıdır. Şekli nedir?
Elektron domenlerini say: 2 O-H bağı + 2 yalnız çifti = 4 elektron domeni Yalnız çiftlerin itişi bağlanma açısını sıkıştırır Bağ açısı ≈ 104.5° (tetrahedral 109.5°'den sıkıştırılmış)
Karbon dioksit (CO₂), karbonun 2 oksijen ile (çift bağ) bağlandığı ve yalnız çifti olmayan bir yapıdır. Geometrisi nedir?
Elektron domenlerini say: 2 C=O bağı = 2 elektron domeni (çift bağ bir domen sayılır) 0 yalnız çifti 2 domen → doğrusal geometri, 180° bağ açısı
Bilgi kartları
Mini test
S1.Amonyak (NH₃) 3 N-H bağı ve 1 yalnız çifti vardır. Moleküler geometrisi nedir?
S2.Çift bağ kaç elektron domeni sayılır?
S3.BF₃ (bor triflorür) geometrisi nedir?
S4.Yalnız çiftler neden bağ açılarını sıkıştırır?
“Moleküler şekli ne belirler?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Elektron geometrisini moleküler geometri ile karıştırmak. — Doğrusu: Elektron geometrisi yalnız çiftleri içerir; moleküler geometri sadece atom konumlarını açıklar.
Elektron domenlerini belirlerken yalnız çiftleri saymayı unutmak. — Doğrusu: Elektron domenlerini bulmak için her zaman bağlanma çiftlerini VE yalnız çiftleri say.
Çift ve üçlü bağların birden fazla domen sayılacağını düşünmek. — Doğrusu: Çift veya üçlü bağ bir elektron domeni sayılır.
Geometrinin yalnız çiftlerle değiştiğini fark etmemek (örn. NH₃'ü tetrahedral sanmak). — Doğrusu: NH₃ piramidal şeklidir çünkü bir domen yalnız çifti olup bağlanma değildir.
Sıkça sorulan sorular
Elektron geometrisi ile moleküler geometri arasındaki fark nedir?
Elektron geometrisi yalnız çiftleri ve bağlanma çiftlerini içerir; moleküler geometri sadece bağlanma çifti konumlarını göz önüne alır.
Elektron domenlerini nasıl sayarsınız?
Tüm bağlanma çiftlerini say (tek, çift, üçlü = bir domen her biri) artı merkez atomdaki yalnız çiftler.
Neden PCl₅ trigonal bipiramidal ve trigonal düzlemsel değildir?
5 elektron domeni (5 P-Cl bağı) tabanlarında yığılmış iki üçgen piramide düzenlenir.
Polar bağları olan bir molekül polar olabilir mi?
Zorunlu değil. Polar bağ dipolleri simetri nedeniyle (doğrusal CO₂) iptal olursa, molekül nonpolar'dır.