Nükleer Bozunma ve Yarı-Ömür Nedir?
Nükleer bozunma, kararsız bir atom çekirdeğinin kendiliğinden bozunması ve enerji ile parçacık yayması olayıdır. Yarı-ömür, orijinal çekirdeklerin yarısının bozunması için gereken süre — radyoaktivite ölçüsüdür.
Nükleer bozunma üstel bozunmayı izler: N(t) = N₀ × (1/2)^(t/t₁/₂), burada N₀ başlangıç çekirdeği, t geçen süre, t₁/₂ yarı-ömürdür.
Kendin dene: interaktif hesaplayıcı
Adım adım çözümlü örnekler
Karbon-14'ün yarı-ömrü 5.730 yıldır. Bir fosilinin başlangıçta 25.000 C-14 atomunun bulunması halinde 11.460 yıl sonra kaç tane kalır?
t = 11.460 yıl = 2 yarı-ömür (11.460 ÷ 5.730) N(t) = 25.000 × (1/2)² = 25.000 × 0,25 = 6.250 atom
İyot-131'in yarı-ömrü 8 gündür. 1 milyon atomla başlayarak 24 gün sonra kaç tane kalır?
24 gün = 3 yarı-ömür (24 ÷ 8) N(t) = 1.000.000 × (1/2)³ = 1.000.000 × 0,125 = 125.000 atom
Uranyum-238'in yarı-ömrü 4,5 milyar yıldır. 80 kg ile başlayarak 13,5 milyar yıl sonra ne kadar kalır?
13,5 milyar = 3 yarı-ömür (13,5 ÷ 4,5) Kalan = 80 × (1/2)³ = 80 × 0,125 = 10 kg
Bilgi kartları
Mini test
S1.2 yarı-ömür sonrası çekirdeklerin yüzde kaçı kalır?
S2.Stronsiyum-90'ın yarı-ömrü 29 yıldır. 58 yıl sonra tüm çekirdekler gitti mi? Doğru/Yanlış?
S3.Hangi radyasyon türü en az nüfuz edicidir?
S4.N(t) = 1000 × (1/2)^(t/10), t saat cinsinden. 30 saat sonra N(t) = ?
“Nükleer Bozunma ve Yarı-Ömür Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
2 yarı-ömür sonrası çekirdek kalmaz. — Doğrusu: 2 yarı-ömür sonrası %25 kalır. Bozunma üstel olup asla sıfıra ulaşmaz.
Yarı-ömür tam bozunma zamanıdır. — Doğrusu: Yarı-ömür çekirdeklerin yarısının bozunması zamanıdır. Tam bozunma sonsuz zaman alır.
Tüm izotoplar aynı hızla bozunur. — Doğrusu: Her izotopun kendine özgü yarı-ömrü vardır.
Başlangıç miktarını ikiye çoğaltırsanız, yarı-ömürü ikiye katlanır. — Doğrusu: Yarı-ömür sabittir; sadece çekirdek sayısı değişir.
Sıkça sorulan sorular
Nükleer bozunma formülü nedir?
N(t) = N₀ × (1/2)^(t/t₁/₂), burada N(t) kalan çekirdek, N₀ başlangıç çekirdeği, t zaman, t₁/₂ yarı-ömür.
Bir yarı-ömür sonrası ne olur?
Orijinal radyoaktif çekirdeklerin tam olarak yarısı bozunur; diğer yarısı kalır.
Radyoaktif bozunma tehlikeli midir?
Evet — yüksek enerjili radyasyon hücreleri hasarlandırabilir. Kurşun ve beton kalkan sağlar.
Yarı-ömür tıpta nasıl kullanılır?
Kısa yarı-ömürlü radyoaktif izotoplar PET taramaları ve diğer tanılarda kullanılır.