Bağlı Taraf İşlemleri Nedir?
Bağlı taraf işlemi, bir şirket ile o şirket üzerinde önemli etkiye veya kontrole sahip bir taraf — ana şirket, üst düzey yönetim veya bir yöneticinin yakın aile üyesi gibi — arasındaki kaynak, hizmet veya yükümlülük transferidir. Bu anlaşmalar her zaman piyasa koşullarında yapılmadığından, muhasebe standartları özel açıklama gerektirir.
Bağlı taraf işlemleri, bir işletme ile ona bağlı taraflar (örn. ana şirketler, bağlı ortaklıklar, yöneticiler veya yakın aileleri) arasındaki kaynak, hizmet veya yükümlülük transferleridir ve bir bedel alınıp alınmadığına bakılmaksızın IAS 24 kapsamında açıklanmalıdır.
- •Karşı taraf kontrol veya önemli etkiye sahip
- •Koşullar piyasa fiyatlarını yansıtmayabilir
- •IAS 24 / ASC 850 kapsamında açıklama gerektirir
- •Kendi çıkarına işlem yapma veya taraflılık riski
- •Örnek: bir yöneticiden şirkete verilen kredi
- •Bağımsız, ilgisiz karşı taraflar
- •Adil piyasa değeri üzerinden fiyatlandırılır
- •Özel bağlı taraf açıklaması gerekmez
- •Tamamen ticari koşullarda pazarlık edilir
- •Örnek: ilgisiz bir tedarikçiden yapılan alım
Adım adım çözümlü örnekler
Bir CEO'nun eşi, hammadde satan bir tedarik şirketine sahip ve bu şirket CEO'nun işverenine piyasa üstü fiyatlarla satış yapıyor. Açıklama gerekli mi?
Eş, üst düzey yönetimin yakın bir aile üyesidir — IAS 24 kapsamında bağlı bir taraftır. İşlem (hammadde satışı) fiyattan bağımsız olarak bu bağlı tarafı içerir. Açıklama gereklidir: ilişkinin niteliği, işlem tutarı ve kalan bakiyeler.
Bir ana şirket, tamamına sahip olduğu bağlı ortaklığına 1.000.000 ₺ faizsiz kredi veriyor. Bu nasıl ele alınmalıdır?
Ana şirket-bağlı ortaklık ilişkisi klasik bir bağlı taraf ilişkisidir. Faiz alınmasa da (piyasa koşullarında olmasa da), işlem yine de açıklanmalıdır. Açıklama; kredi tutarını, koşulları (faizsiz) ve ilişkiyi (ana şirket/bağlı ortaklık) içerir.
Bir şirket, kendisiyle veya yönetimiyle hiçbir bağlantısı olmayan, halka açık bir tedarikçiden standart piyasa fiyatlarıyla ofis malzemesi satın alıyor. Bu bir bağlı taraf işlemi midir?
Tedarikçinin şirket veya yönetimiyle sahiplik, kontrol veya aile bağlantısı yoktur. İşlem, normal rekabetçi koşullarda adil piyasa değeri üzerinden fiyatlandırılmıştır. Bu bir bağlı taraf işlemi DEĞİLDİR — özel açıklama gerekmez.
Bilgi kartları
Mini test
S1.Aşağıdakilerden hangisi IAS 24'e göre bağlı bir taraftır?
S2.Bağlı taraf işlemleri ne zaman açıklanmalıdır?
S3.Hangi ABD GAAP standardı bağlı taraf açıklamalarını ele alır?
S4.Piyasa koşullu (arm's-length) bir işlem en iyi şu şekilde tanımlanır:
“Bağlı Taraf İşlemleri Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Açıklamanın yalnızca bağlı taraf koşulları elverişsiz olduğunda gerektiğini düşünmek. — Doğrusu: IAS 24, işlem adil değer üzerinden fiyatlandırılsa bile bağlı taraf işlemlerinin açıklanmasını gerektirir — ilişkinin kendisi önemlidir.
Yalnızca doğrudan sahipliğin bağlı taraf yarattığını varsaymak. — Doğrusu: Önemli etki, müşterek kontrol, üst düzey yönetim ve yakın aile üyeleri de bağlı taraf sayılır.
Bağlı taraf işlemlerinin yasa dışı olduğunu düşünmek. — Doğrusu: Bunlar yasaldır ve yaygındır (örn. şirketler arası krediler); sorun yasallık değil şeffaflıktır.
Yıl sonunda kalan bağlı taraf bakiyelerini açıklamayı atlamak. — Doğrusu: IAS 24, hem dönem içindeki işlemlerin hem de yıl sonunda kalan bakiyelerin açıklanmasını gerektirir.
Sıkça sorulan sorular
Bağlı taraf işlemleri nedir?
Bir işletme ile kontrol, etki veya yakın aile bağı yoluyla ona bağlı taraflar arasındaki işlemlerdir ve IAS 24 kapsamında açıklama gerektirir.
Bağlı taraf işlemleri açıklama formülü nedir?
Bir formül yoktur — açıklama, ilişkinin niteliğinin, işlem türlerinin, tutarların ve kalan bakiyelerin listelenmesini gerektirir.
Bağlı taraf işlemi örnekleri nelerdir?
Ana şirket ile bağlı ortaklık arasındaki krediler, bir yöneticinin aile şirketine yapılan satışlar veya üst düzey yönetime ödenen tazminatlar.
Bir bağlı taraf işlemi nasıl tespit edilir?
Karşı tarafın işletme üzerinde kontrol, müşterek kontrol veya önemli etkiye sahip olup olmadığına, ya da bu kişilerin yakın bir aile üyesi olup olmadığına bakılır.