Performans Yükümlülüğü ve Sözleşme Varlığı Nedir?
IFRS 15 (ve ASC 606) standardına göre şirketler, bir sözleşmedeki her bir vaadi — performans yükümlülüğünü — belirleyerek ve ortaya çıkan sözleşme varlığı ya da yükümlülüğünü izleyerek gelir muhasebeleştirir. Bunu doğru yapmak, bir işletmenin ne zaman ve ne kadar gelir raporlayacağını belirler.
Performans yükümlülüğü, bir sözleşmede müşteriye ayrı bir mal veya hizmet devretme vaadidir; sözleşme varlığı ise işletmenin, zamanın geçmesi dışında bir koşula bağlı olan ve henüz kayıtsız şartsız hale gelmemiş, yapılan iş karşılığı bedel alma hakkıdır.
- 1↓Sözleşmeyi belirleUygulanabilir hak ve yükümlülükler içeren bir anlaşmanın var olduğunu doğrula.
- 2↓Performans yükümlülüklerini belirleSözleşmeyi vaat edilen her ayrı mal veya hizmete ayır.
- 3↓İşlem fiyatını belirleİşletmenin almayı beklediği toplam bedeli tahmin et.
- 4↓İşlem fiyatını dağıtFiyatı, göreli bağımsız satış fiyatlarını kullanarak yükümlülükler arasında paylaştır.
- 5Geliri muhasebeleştirHer performans yükümlülüğü yerine getirildiğinde (veya getirildikçe) geliri kaydet.
Kendin dene: interaktif hesaplayıcı
Adım adım çözümlü örnekler
Bir yazılım şirketi, lisansı 2 yıllık destek hizmetiyle birlikte toplam 50.000 ₺'ye satıyor. Lisansın bağımsız satış fiyatı (BSF) 32.000 ₺, destek hizmetinin BSF'si 24.000 ₺. Lisansa ne kadar gelir dağıtılır?
BSF toplamı = 32.000 + 24.000 = 56.000 ₺ Lisans payı = 32.000 / 56.000 = %57,14 Lisansa dağıtılan = 50.000 × 0,5714 ≈ 28.571 ₺
Bir inşaat şirketi uzun vadeli bir sözleşmede (zamana yayılı olarak yerine getiriliyor) bugüne kadar 500.000 ₺ gelir muhasebeleştirdi, ancak müşteriye şimdiye kadar sadece 420.000 ₺ fatura kesti. Sözleşme varlığı var mı, ne kadar?
Sözleşme varlığı = Muhasebeleştirilen gelir − Faturalanan tutar Sözleşme varlığı = 500.000 − 420.000 = 80.000 ₺ (Kalan 80.000 ₺'lik hak, ileriki fatura kilometre taşlarına bağlı olduğundan alacak değil sözleşme varlığıdır.)
Ekipman, kurulum ve 1 yıllık eğitimden oluşan bir paket toplam 200.000 ₺'ye satılıyor. Bağımsız satış fiyatları sırasıyla 90.000 ₺, 60.000 ₺ ve 50.000 ₺ (toplam = 200.000 ₺, indirim yok). İşlem fiyatını dağıt.
BSF toplamı = 90.000 + 60.000 + 50.000 = 200.000 ₺ (paket fiyatına eşit, dağıtılacak indirim yok) Ekipman = 200.000 × (90.000/200.000) = 90.000 ₺ Kurulum = 200.000 × (60.000/200.000) = 60.000 ₺ Eğitim = 200.000 × (50.000/200.000) = 50.000 ₺
Bilgi kartları
Mini test
S1.Aşağıdakilerden hangisi performans yükümlülüğünü en iyi tanımlar?
S2.Sözleşme varlığı ne zaman ortaya çıkar?
S3.Bir paket 90.000 ₺'ye satılıyor; ekipmanın BSF'si 70.000 ₺, kurulumun BSF'si 30.000 ₺. Ekipmana dağıtılan gelir nedir?
S4.5 adımlı gelir modelinde ilk iki adımın doğru sırası nedir?
“Performans Yükümlülüğü ve Sözleşme Varlığı Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Sözleşmedeki her satırı ayrı bir performans yükümlülüğü saymak. — Doğrusu: Sadece ayrı (distinct) vaatler — müşterinin tek başına faydalanabildiği ve ayrı olarak tanımlanabilen — performans yükümlülüğü sayılır.
Sözleşme varlığını ticari alacakla karıştırmak. — Doğrusu: Sözleşme varlığının ödeme hakkı hâlâ koşulludur (ör. ileri performansa bağlıdır); alacak koşulsuzdur — sadece zaman geçmesi yeterlidir.
Paket indirimini tüm yükümlülüklere eşit şekilde dağıtmak. — Doğrusu: İndirimler, göreli bağımsız satış fiyatlarına göre orantılı olarak dağıtılır, eşit değil.
Sözleşme imzalanır imzalanmaz geliri muhasebeleştirmek. — Doğrusu: Gelir, yalnızca performans yükümlülüğü fiilen yerine getirildiğinde (veya getirildikçe) muhasebeleştirilir.
Sıkça sorulan sorular
IFRS 15 / ASC 606'ya göre performans yükümlülüğü nedir?
Bir sözleşmede müşteriye ayrı bir mal veya hizmet (ya da benzer bir seri) devretme vaadidir; her biri ayrı ayrı muhasebeleştirilip gelire yansıtılır.
İşlem fiyatı performans yükümlülüklerine nasıl dağıtılır?
Göreli bağımsız satış fiyatı yöntemiyle: toplam fiyat, her yükümlülüğün tek başına satılacağı fiyatla orantılı olarak dağıtılır.
Sözleşme varlığı ile alacak arasındaki fark nedir?
Alacak koşulsuz bir ödeme hakkıdır (sadece zaman geçmesi gerekir); sözleşme varlığının hakkı hâlâ gelecekteki performansa bağlıdır.
Performans yükümlülüğüne örnekler nelerdir?
Bir ürünü teslim etmek, kurulum yapmak, yazılım lisansı vermek ve sürekli destek sağlamak — her biri ayrıysa ayrı bir performans yükümlülüğüdür.