Le Chatelier İlkesi Nedir?
Le Chatelier İlkesi, dengedeki bir sisteme bozulma uygulandığında, sistemin bozulmayı karşılamak için kaydığını ve dengeyi yeniden kurmasını ifade eder. Konsantrasyon, basınç veya sıcaklık değişiklikleri öngörülebilir kaydırmaları tetikler.
Denge strese maruz kaldığında (konsantrasyon/basınç/sıcaklık değişikliği), sistem türleri tüketmek veya üretmek için kaydır ve stresi azaltır. Bu Kc'yi değiştirmez, fakat geçici olarak denge konumunu kaydırır, sonunda konsantrasyonların sabitliğini yeniden kurar.
- 1↓Denge sistemindeİleri hız = Ters hız; sabit konsantrasyonlar
- 2↓Stres uygulanırReaktant ekle, ürün çıkar, basınç artır, sıcaklık değiştir
- 3↓Sistem kaydırBir yön baskın hale gelir (ileri veya ters)
- 4Yeni denge kurulurHızlar eşitlenerek; Kc değişmez, ama yeni konsantrasyonlar
Adım adım çözümlü örnekler
N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ dengesinde, daha fazla N₂ eklersiniz. Denge hangi yöne kaydır?
[N₂]'yi artırdığınız için (stres = fazla reaktant) → Sistem sağa (ileri) kaydır ve N₂ tüket → Daha fazla NH₃ oluşur Sonuç: [N₂] azalır, [NH₃] artar
2NO₂ ⇌ N₂O₄ (renksiz) için, basınç artarsa ne olur?
Δn = 2 → 1 (moles sağa azalır) Basınç artışı daha az mol'ü destekler → Sağa (ileri) kaydır → Daha fazla N₂O₄ oluşur; renk solup gider (renksiz) Sistem basınç artışını absorbe eder
N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (ekzotermik) için, sıcaklık artarsa kayma?
Reaksiyon ekzotermik (ısı açığa çıkarır) Yüksek sıcaklık = eklenen ısı (stres) → Sistem sola (endotermik yön) kaydır ve ısı absorbe et → Yeni dengesinde daha az NH₃; verim azalır Denge: yüksek sıcaklık reaksiyonu hızlandırır ama verim düşürür
Bilgi kartları
Mini test
S1.A ⇌ 2B dengesinde, biraz B çıkarırsınız. Hangi yöne kaydır?
S2.Ekzotermik bir reaksiyon dengesinde, sıcaklık artarsa verim…
S3.N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃'te basınç artışı hangi tarafı destekler?
S4.Denge sistemine kataliz eklerseniz…
“Le Chatelier İlkesi Nedir?” için tüm kartlar, çözümlü adımlar ve AI hoca desteği Notek'te — sınavdan önce elle çalış.
Sık yapılan hatalar
Dengenin hangi yöne kaydığını karıştırmak (Le Chatelier). — Doğrusu: Ürün ekle → sola kaydır. Reaktant ekle → sağa kaydır. Her zaman strese zıt.
Le Chatelier'in Kc'yi değiştirdiğini sanmak. — Doğrusu: Kc yalnız T'ye bağlıdır. Le Chatelier denge konumlarını kaydırır (yeni konsantrasyonlar), sabitini değil.
Basınç kaydırmalarında stokiyometrik katsayıları göz ardı etmek. — Doğrusu: Basınç, daha az mol'ün tarafını destekler (Δn < 0 yüksek P'de desteklenir).
Kataliz'in dengeyi kaydırdığını sanmak. — Doğrusu: Kataliz her iki yönü eşit hızlandırır → net kayma yok, Kc veya denge konumu değişmez.
Sıkça sorulan sorular
Le Chatelier İlkesi nedir?
Denge strese maruz kaldığında (konsantrasyon, basınç, sıcaklık), sistem değişimi karşılamak için kaydır ve dengeyi yeniden kurar.
Daha fazla reaktant eklerseniz ne olur?
Denge ileri (sağa) kaydır ve eklenen reaktantı tüket, stresi azaltır.
Basınç artarsa ne olur?
Denge daha az mol gazı olan tarafa kaydır (örn., 4 mol → 2 mol, 2 olan tarafı destekler).
Sıcaklık değişikliği Kc'yi değiştirir mi?
Evet — sıcaklık Kc'yi değiştirir tek faktördür. Ekzotermik sola kaydırılır; endotermik sağa kaydırılır.